- Sprawdzone sukcesy w prawie gospodarczym i skupie zadłużonych spółek – Bladowski.Legal /
- Blog /
-
Artykuł 183 § 1 k.p.k. – Tarcza ochronna dla świadka będącego członkiem zarządu
Artykuł 183 § 1 k.p.k. – Tarcza ochronna dla świadka będącego członkiem zarządu

Artykuł 183 § 1 k.p.k. – Tarcza ochronna dla świadka. Jak skutecznie odmówić zeznań?
Świadek w postępowaniu karnym znajduje się często w bardzo trudnym położeniu. Jego słowa mogą nie tylko wpłynąć na losy innych osób, ale również narazić go na odpowiedzialność karną lub karną skarbową.
Ustawodawca dostrzegł tę sytuację i wprowadził art. 183 § 1 kodeksu postępowania karnego, który stanowi podstawową gwarancję procesową dla każdej osoby przesłuchiwanej w charakterze świadka – również przed organami takimi jak Policja, Prokuratura, Urząd Skarbowy, ZUS czy sąd.
Treść art. 183 § 1 k.p.k.
„Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego samego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.”
Zapis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie wymaga zgody organu prowadzącego postępowanie. Decyzja należy wyłącznie do świadka – to on ocenia, czy odpowiedź może go narazić na odpowiedzialność.
I choć pozornie wydaje się to oczywiste, w praktyce obserwuje się nagminne naruszanie tej gwarancji, szczególnie gdy świadkiem jest członek zarządu spółki lub jej prezes.
Kiedy można powołać się na art. 183 § 1 k.p.k.?
Przepis ten ma zastosowanie nie tylko przed sądem, ale także w toku przesłuchań prowadzonych przez:
- Policję,
- Prokuraturę,
- Urząd Skarbowy,
- Krajową Administrację Skarbową,
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS),
- inne organy administracyjne uprawnione do prowadzenia postępowania przygotowawczego lub kontrolnego.
Członek zarządu spółki może – i nierzadko powinien – odmówić odpowiedzi na pytanie,
jeżeli dotyczy ono:
- działań, które mogą zostać zakwalifikowane jako przestępstwo skarbowe,
- nienależnych odliczeń podatkowych,
- rozliczeń z kontrahentami o wątpliwym charakterze,
- wewnętrznych decyzji finansowych, które mogą budzić wątpliwości co do ich legalności.
Orzecznictwo: sądy potwierdzają prawo świadka do odmowy odpowiedzi.
Sądy jednoznacznie stoją na stanowisku, że prawo do odmowy odpowiedzi na pytanie stanowi kluczowy element konstytucyjnego prawa do obrony i zabrania zmuszania świadka do samooskarżenia.
➤ Wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2007 r., IV KK 213/06:
„Uchylenie się od odpowiedzi na pytanie, o którym mowa w art. 183 § 1 k.p.k., stanowi realizację prawa świadka do nieprzyczyniania się do własnego skazania.”
➤ Wyrok WSA w Warszawie z 14 kwietnia 2021 r., III SA/Wa 1772/20:
„Organ podatkowy nie może przymuszać świadka do składania zeznań, które mogą narazić go na odpowiedzialność karną skarbową. Powołanie się na art. 183 § 1 k.p.k. blokuje możliwość dalszego zadawania pytań w tym zakresie.”
➤ Wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., I FSK 1205/17:
„Nie ma podstaw prawnych, aby odmowę odpowiedzi przez świadka, powołującą się na art. 183 § 1 k.p.k., kwalifikować jako odmowę współpracy z organem. Organ winien ją uszanować.”
Jak prawidłowo powołać się na art. 183 § 1 k.p.k.?
- Zgłoś to wyraźnie – powiedz:
„Oświadczam, że powołuję się na art. 183 § 1 k.p.k. i odmawiam odpowiedzi na to pytanie, gdyż mogłaby ona narazić mnie na odpowiedzialność karną lub karną skarbową.”
- Nie musisz uzasadniać swojej decyzji – nie masz obowiązku tłumaczyć, dlaczego uważasz, że pytanie cię obciąża.
- Nie daj się zastraszyć – organy ścigania czasem błędnie sugerują, że odmowa może mieć konsekwencje prawne. Jest to nieprawda, o ile powołanie się na art. 183 § 1 k.p.k. jest prawidłowe.
Członek zarządu jako świadek – szczególna sytuacja.
Członek zarządu spółki, w toku postępowań kontrolnych lub dochodzeń dotyczących nieprawidłowości w firmie, znajduje się w trudnym położeniu: z jednej strony pełni funkcję reprezentanta spółki, z drugiej – może być osobiście zagrożony odpowiedzialnością.
Dlatego też orzecznictwo i praktyka prawnicza dopuszczają możliwość, aby członek zarządu – działający nawet jako reprezentant spółki – korzystał z ochrony art. 183 § 1 k.p.k. we własnym imieniu.
Praktyka organów – wymuszanie zeznań:
Niestety, rzeczywistość pokazuje, że wiele organów:
- ignoruje zgłoszenie z art. 183 § 1 k.p.k.,
- próbuje kontynuować przesłuchanie,
- straszy odpowiedzialnością za brak współpracy,
- odmawia odnotowania takiego oświadczenia w protokole.
W takiej sytuacji należy żądać wpisania do protokołu odmowy odpowiedzi z powołaniem się na konkretny przepis.
- wniesienie skargi na czynności organu,
- złożenie zażalenia na nieprawidłowe prowadzenie przesłuchania,
- zaangażowanie pełnomocnika procesowego lub obrońcy.
Podsumowanie: korzystaj z prawa, które ci przysługuje.
Art. 183 § 1 k.p.k. nie jest pustym przepisem – to potężne narzędzie ochrony każdej osoby przesłuchiwanej jako świadek. W obliczu groźby odpowiedzialności karnej lub skarbowej, warto znać swoje prawa i z nich aktywnie korzystać. To szczególnie istotne dla osób pełniących funkcje zarządcze w spółkach, które narażone są na różne formy odpowiedzialności, często niezawinionej.
Klauzula prawna:
Bladowski.Legal sp.j. nie świadczy usług doradztwa inwestycyjnego ani zarządzania aktywami. Nie oferujemy publicznie jakichkolwiek instrumentów finansowych. Strona pełni wyłącznie funkcję informacyjną.
Chroń siebie, swój majątek i swoją rodzinę.
Zapraszamy do lektury naszego poradnika.
Zapoznaj się z naszymi Praktyczne narzędziami do ochrony majątku oraz Ofertą
Skontaktuj się z nami przez formularz kontaktowy lub odwiedź sekcję Strefa Eksperta, by poznać więcej praktycznych porad.
Autor: Błażej Bladowski – ekspert w zakresie ochrony majątku, prawa egzekucyjnego i antywindykacji.
Przeglądaj inne artykuły

Jak stracić mieszkanie w obecności notariusza i agenta nieruchomości.

art. 299 KSH w praktyce

Sztuczki prawne i obejścia art. 233 KSH

Alternatywa dla upadłości

Ukrywanie majątku

Między teorią a praktyką (art. 299 KSH i nie tylko)

Jak zabezpieczyć swój majątek jako członek zarządu spółki z o.o.?

Odpowiedzialność majątkowa członka zarządu

Czy art. 299 KSH jest niekonstytucyjny? Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 4/21

Zgłoszenie upadłości czy Orzeczenie upadłości przez sąd? oto jest pytanie.

Blokowanie działań komorniczych

Czy Twoja spółka jest już niewypłacalna?

Jak legalnie sprzedać spółkę z długami i nie odpowiadać z art. 299 k.s.h.?

Ukrywanie majątku przed komornikiem a art. 300 Kodeksu karnego.

Boisz się wyniszczających kontroli z US, UKS, ZUS, PIP, PIH?

Antywindykacja w praktyce

„Kilka słów o 299 k.s.h.” – czyli jak naprawdę działa

Unikanie VAT przez próg obrotowy

Sztuczki prawne i obejścia art. 233 K.s.h. roku 2025

Jak „trzy siódemki” (art. 777 k.p.c.) dają iluzoryczną ochronę na rynku nieruchomości

„Trzy siódemki”, czyli art. 777 k.p.c. – fikcyjna ochrona, realne ryzyko.

Checklista: due diligence aktywów bilansowych - Ochrona przed art. 299 K.s.h.

Aktywa w bilansie to byt bardzo kreatywny

Prowadzenie spółki bez zarządu: konstrukcja prawna w służbie ograniczenia odpowiedzialności

Notariusz prawdę powie.

Czy wiesz jak są pompowane akcje spółek giełdowych.

Komornicy

Oddłużanie Spółek

Optymalizacja oparta na silniku spółki jawnej i prostej spółki akcyjnej.

Windykacja KRUK i inni w pigułce.

Komornicy Poborcy Windykatorzy, znam ich wszystkich! Intelektualnie ni pies ni wydra.

Prosta Spółka Akcyjna w dobrych rękach to skuteczny wehikuł, nie tylko optymalizacyjny.

Wpływ kapitału, majątku i innych praw majątkowych na odpowiedzialność zarządu zobowiązania część 2

Sprawdź Checklistę: Czy członek zarządu odpowiada z art. 299 KSH?

Wpływ kapitału, majątku i innych praw majątkowych na odpowiedzialność zarządu zobowiązania część 1

Zarząd Powierniczy

Sprzedaż spółki z długami a odpowiedzialność zarządu – co warto wiedzieć?

Typowy scenariusz: „Jeszcze tylko trzy pisma i jedno zażalenie…”

Bo faktur się nie płaci

Czym są aktywa i ich wpływ na bilans? a co za tym idzie na 233/299/586 K.s.h

Dlaczego warto unikać firm „pomagających” w regulowaniu zadłużeń?

Optymalizacja spółek – legalność, ustawodawstwo, metody

Upadłość – Zgłoszenie wniosku czy ogłoszenie upadłości przez Sąd?

299 k.s.h – Niekończąca się opowieść …

Życzenia Świąteczno Noworoczne cz.2

W krainie absurdu cz.1

Zadłużona spółka to nie tylko 299 ksh, ale i przerażający art. 586 ksh ;)

Życzenia świąteczne od kancelarii bladowski.legal cz.1

Skup spółek – procedury, formalności, etapy.

Procedury prawne i finansowe w procesie skupu spółek zadłużonych

Formy prawne spółek a ochrona majątku

Skup spółek zadłużonych: kluczowe aspekty analizy finansowej i przeniesienia praw

Szukasz w internecie faktów i mitów o art.586 k.s.h. Spokojnie! Nie znajdziesz!

Ograniczenie odpowiedzialności zarządu za zobowiązania

Umowa kupna-sprzedaży spółki zadłużonej

Spokojnie to tylko upadłość

Skup spółek zadłużonych: Fakty i mity cz.3

Skup spółek zadłużonych: Fakty i mity cz.2

Skup spółek zadłużonych: Fakty i mity cz.1

299 ksh niekonstytucyjne

Kupujemy Zadłużoną Spółkę cz.2 Windykatornia Simplex sp. z o.o. ze Słupska

Kupujemy Zadłużoną Spółkę Windykatornia Simplex sp. z o.o. ze Słupska

Pytania i Odpowiedzi

Notariusza "warto" posłuchać

Jestem kimś pracuję w US i mam braki w wykształceniu podstawowym

Odpowiedzialność prezesa zarządu w spółce z o.o. – mity i realia prawne

CZYM SĄ AKTYWA I ICH WPŁYW NA BILANS? A CO ZA TYM IDZIE NA 233/299/586 K.S.H

Majątek spółki w kontekście art. 586 ksh

Majątek spółki a bezskuteczność egzekucji – art. 233/299/586 KSH

Likwidacja poprzez sprzedaż spółki

Zawyżanie wartości spółki przez aktywa

Presja wierzycieli

KAPITAŁ ZAKŁADOWY

586 ksh

Zawyżanie wartości spółki

ZALEŻNOŚĆ: MAJĄTEK, A UPADŁOŚĆ

Jestem członkiem zarządu dużej, upadającej spółki. Jak mogę ją optymalizować?

Odpowiedzialność majątkowa członka zarządu w kontekście upadłości spółki

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych

Odpowiedzialność Zarządu za zobowiązania – to już staje się nudne.

Art. 299 ksh to temat rzeka…

Jestem kimś pracuję w US! Mam braki w wykształceniu podstawowym.

Koszt Upadłości

Pochlebstwa płynące z ZUS-u dla nas – za dobrze wykonywaną pracę :)

Upadłość Spółki 2025

Proces restrukturyzacji spółki wiąże się z przejęciem jej udziałów - co pozwala unikać 299 K.s.h.

Kompleksowa obsługa rejestracji spółek w Krajowym Rejestrze Sądowym

Utworzenie na bazie przedsiębiorstwa w likwidacji nowego podmiotu, wykorzystującego potencjał spółki

Nabywamy spółki po przeanalizowaniu wstępnym dokumentacji finansowej

Nasze działanie pozwoli :uchronić się przed orzeczeniem zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

Ochronie przed konsekwencjami wynikającymi z art. 299 K.s.h, oraz art. 21 Prawa upadłościowego

Chronimy majątek prywatny przed wierzycielami i komornikiem

RESTRUKTURYZACJA w 2025 opiera się przede wszystkim na : Występowaniu jako zarząd kryzysowy

Artykuł 299 ksh - fakty i mity

Czym jest prosta spółka akcyjna?

Innowacyjne strategie biznesowe: jak zwiększyć konkurencyjność firmy konsultingowej

Jak uniknąć pułapek w prowadzeniu spółki 2025

Jak skutecznie opracować strategię biznesową dla rozwoju firmy

Innowacyjne strategie rozwoju biznesu: jak wykorzystać nowe technologie?